Khi người dân cần một kết quả đúng
Tại buổi làm việc về công tác tư tưởng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh một thông điệp đáng chú ý: Công tác tư tưởng phải bắt đầu từ thực tiễn, niềm tin của Nhân dân phải được xây dựng bằng kết quả thực tiễn. Một thủ tục được giải quyết đúng hạn, một kiến nghị được trả lời thỏa đáng, một chính sách được thực hiện công bằng đều trực tiếp củng cố niềm tin. Đặc biệt, không thể dùng tuyên truyền để thuyết phục người dân chấp nhận một sai sót mà cơ quan có thẩm quyền phải sửa.
Đặt trong lĩnh vực đất đai, yêu cầu này càng có ý nghĩa
Đất đai gắn trực tiếp với nhà ở, sinh kế, tài sản và cuộc sống của người dân. Vì vậy, khi một người dân đến cơ quan nhà nước không phải chỉ để nghe giải thích về một quy định. Họ cần biết hồ sơ của mình có đủ điều kiện hay không, quyết định hành chính có đúng pháp luật hay không, quyền của mình được bảo đảm thế nào và nếu cơ quan nhà nước làm chưa đúng thì ai có trách nhiệm sửa. Đó trước hết là vấn đề pháp lý, sau đó mới là vấn đề giải thích, tuyên truyền.
Khiếu nại không phải là cuộc “thuyết phục” người dân
Luật Khiếu nại đã quy định khá rõ trách nhiệm này. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền phải tiếp nhận, giải quyết kịp thời, đúng pháp luật và chịu trách nhiệm về quyết định của mình; đồng thời phải kiểm tra, xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính, nếu trái pháp luật thì phải kịp thời sửa chữa, khắc phục.
Điều đó cho thấy bản chất của giải quyết khiếu nại không phải là tìm cách làm cho người khiếu nại “thông cảm” với quyết định đã ban hành. Bản chất là kiểm tra xem quyết định ấy có đúng pháp luật, đúng thực tế hay không. Nếu đúng, phải giải thích cho người dân bằng căn cứ pháp luật và chứng cứ cụ thể. Nếu sai, phải sửa. Nếu đúng một phần, phải sửa phần sai. Nếu việc giải quyết chưa đầy đủ, phải tiếp tục làm rõ.Đây cũng là lý do pháp luật quy định quyết định giải quyết khiếu nại phải thể hiện kết quả xác minh, kết quả đối thoại, căn cứ pháp luật và kết luận nội dung khiếu nại đúng, đúng một phần hay sai toàn bộ.
Một văn bản trả lời dài không đồng nghĩa với trách nhiệm giải trình đầy đủ. Điều người dân cần là câu trả lời có căn cứ, có người chịu trách nhiệm và có kết quả kiểm chứng được.
Đất đai càng không thể giải quyết bằng “lời giải thích”
Trong thực tế, nhiều vụ việc đất đai kéo dài không hẳn vì pháp luật không có câu trả lời, mà có khi vì cách áp dụng pháp luật không thống nhất, hồ sơ không được đánh giá đầy đủ hoặc trách nhiệm giữa các cơ quan bị đẩy qua lại. Một trường hợp người dân đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận nhưng hồ sơ bị từ chối; một thửa đất đã được sử dụng ổn định nhưng vướng một quyết định quản lý cũ chưa được thực hiện trên thực tế; một dự án có thông báo thu hồi đất kéo dài nhưng quyền của người sử dụng đất vẫn bị hạn chế; hay một quyết định hành chính đã bị khiếu nại nhiều lần nhưng vẫn chưa được giải quyết thấu đáo.
Ở những trường hợp như vậy, điều cần thiết không phải là nói với người dân rằng “đã có quy định”, mà phải trả lời câu hỏi quan trọng hơn: quy định đó có được áp dụng đúng vào trường hợp cụ thể này hay không?Chính ở đây, trách nhiệm giải trình trở thành thước đo chất lượng quản lý nhà nước.
Phải có đường đi của một phản ánh
Một điểm đáng chú ý trong phát biểu ngày 01/10 là yêu cầu hình thành quy trình từ lắng nghe, kiểm chứng, phân tích, chuyển đúng cơ quan đến xử lý, phản hồi và kiểm tra lại kết quả; đồng thời phải xác định rõ vấn đề nào cần giải thích, vấn đề nào phải sửa cách làm, sửa quy định hoặc xử lý sai phạm.
Đây cũng là cách nhìn cần được đặt vào giải quyết khiếu nại về đất đai.
Một phản ánh của người dân không nên kết thúc ở việc “đã nhận đơn”. Một cuộc đối thoại không nên kết thúc bằng việc lập biên bản. Một quyết định giải quyết khiếu nại không nên là điểm cuối nếu quyền hợp pháp của người dân trên thực tế vẫn chưa được khôi phục.
Luật Khiếu nại còn đặt ra trách nhiệm thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực,trong đó có việc khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp của người khiếu nại khi bị xâm phạm. Nói cách khác, trách nhiệm của cơ quan nhà nước không dừng ở “trả lời dân”, mà phải đi đến giải quyết việc của dân.
Sửa cái sai chính là cách củng cố niềm tin
Trong quản lý hành chính, không có quyết định nào nên được bảo vệ bằng mọi giá chỉ vì nó đã được ban hành. Giá trị của một nền hành chính không nằm ở việc giữ nguyên mọi quyết định, mà ở khả năng tự kiểm tra, nhận diện và sửa chữa sai sót. Vì vậy, yêu cầu công tác tư tưởng phải sát thực tiễn, gần nhân dân thực chất cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với từng cơ quan quản lý: Nói đúng phải đi cùng làm đúng; giải thích phải đi cùng giải quyết; tiếp nhận phản ánh phải đi cùng trách nhiệm xử lý. Với người dân có một vụ việc đất đai kéo dài, niềm tin không được đo bằng số cuộc tiếp dân hay số văn bản được ban hành.
Niềm tin được đo bằng việc hồ sơ có được xem xét công bằng hay không, quyền hợp pháp có được bảo đảm hay không và một sai sót của cơ quan nhà nước có được thẳng thắn sửa chữa hay không.
Đó cũng là nơi công tác tư tưởng gặp pháp luật: Muốn dân tin, trước hết phải để dân thấy pháp luật được thực hiện bằng những kết quả cụ thể trong chính vụ việc của họ.
