Theo Bộ Y tế, kiểm soát việc lạm dụng khí N2O – khí cười để
giải trí là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo đảm trật tự,
an toàn xã hội và hạn chế các tác động tiêu cực phát sinh trong thực tiễn.
Tại Quyết định số
1772/QĐ-TTg, đã giao Bộ Y tế chủ trì xây dựng Nghị định quy định về cấm đầu tư,
kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, trừ mục
đích y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và mục đích
khác.
KHÓ KHĂN TRONG QUẢN LÝ KHÍ N2O
Qua tổng hợp báo cáo về tình hình quản lý sử
dụng khí N2O của các Bộ, Bộ Y tế cho biết tại Bộ Công an, lực lượng kỹ thuật hình sự đang sử dụng
khí N2O trong phòng thí nghiệm với mục đích làm chất chuẩn (khí chuẩn)
để giám định các vụ việc vi phạm pháp luật liên quan đến khí N2O.
Đồng thời, sử dụng làm khí đốt trong hỗn hợp
N2:C2H2 được sử dụng trong thiết bị quang phổ
hấp thụ nguyên tử (AAS) khi phân tích một số kim loại. Khí N2O được
mua qua đấu thầu công khai, độ tinh khiết từ 99% đến 99,9999%, đựng trong bình
khí nén dung tích 20 – 50 lít, áp suất 100 – 150 Bar.
Tại Bộ Khoa học và Công nghệ, sử dụng khí
N2O trong lĩnh vực thử nghiệm xăng, dầu, khí; hóa chất và môi trường;
thử nghiệm các phép thử xác định hàm lượng kim loại trong các loại mẫu thực phẩm.
Tại Bộ Nội vụ, đối với chai, bình chứa khí
N₂O, trường hợp thuộc danh mục máy, thiết bị, vật tư có yêu cầu nghiêm ngặt về
an toàn, vệ sinh lao động thì việc quản lý an toàn và kiểm định kỹ thuật an
toàn được thực hiện theo quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động và
quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng. Bộ Nội vụ không quy định tiêu chí kỹ thuật
đối với khí N₂O phục vụ đấu thầu, mua sắm hoặc sử dụng khí.
Trong khi đó, Bộ Tài chính nêu một số khó
khăn trong quản lý. Thứ nhất, nguy cơ sử dụng sai mục đích sau thông quan. Khí
N₂O là mặt hàng lưỡng dụng. Tổ chức, cá nhân có thể lợi dụng việc nhập khẩu hợp
pháp với mục đích “sản xuất công nghiệp” hoặc “chế biến thực phẩm”, nhưng sau
khi thông quan lại sang chiết, phân phối trái phép phục vụ giải trí (bóng cười),
gây tổn hại đến sức khỏe con người và trật tự an toàn xã hội.
Thứ hai, khó khăn trong việc kiểm soát
dòng luân chuyển nội địa. Cơ quan hải quan chỉ có thẩm quyền kiểm tra, giám sát
trong phạm vi địa bàn hoạt động hải quan từ khi hàng cập cảng đến khi giải
phóng/thông quan.
Việc giám sát, hậu kiểm việc sử dụng đúng
mục đích tại nhà máy, kho hàng nội địa thuộc thẩm quyền liên ngành (Công an, Quản
lý thị trường, Y tế, Công Thương).
Thứ ba, khó khăn trong việc áp dụng chính
sách. Theo quy định tại Nghị định số 26/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật hóa chất về quản lý hoạt động hóa chất và hóa chất nguy hiểm trong sản phẩm, hàng hóa, mặt hàng khí N₂O là hóa chất
cần kiểm soát đặc biệt (nhập khẩu phải có giấy phép). Đồng thời, Nghị định số 26
đã phân định nhiệm vụ của Bộ ngành trong việc quản lý hóa chất.
Tuy nhiên,
không quy định rõ ràng mặt hàng này khi xuất khẩu/nhập khẩu chỉ phải tuân thủ
theo pháp luật chuyên ngành hay vừa theo pháp luật chuyên ngành, vừa phải đảm bảo
theo quy định của pháp luật hóa chất.
Tại địa phương, Bộ Y tế cho biết qua báo cáo
có 16 tỉnh, thành phố khẳng định không hoặc
chưa có thông tin phát sinh liên quan đến các ngành, lĩnh vực có sử dụng khí
N₂O.
Do đó, không có tiêu chí kỹ thuật riêng về khí N₂O được sử dụng trong đấu thầu,
mua sắm, sử dụng. 10 tỉnh, thành phố ghi nhận có sử dụng khí N2O
trong các lĩnh vực về thực phẩm, kiểm nghiệm và công nghiệp. CẢ 26 đơn vị báo cáo đều chưa ghi
nhận cơ sở sản xuất, kinh doanh khí N2O.
LÀM RÕ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH KHÍ N2O
Từ thực tiễn nêu trên, Bộ Y tế xây dựng dự
thảo Nghị định quy định chi tiết về kinh doanh khí N2O để sử
dụng cho mục đích y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học.
Theo Bộ Y tế, Nghị định tập trung giải thích rõ hoạt động kinh doanh khí N2O để sử dụng mục đích y
tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm. Kinh doanh
khí N2O gồm hoạt động
mua, bán, trao đổi, cho thuê, xuất khẩu, nhập khẩu khí N2O để cung ứng trên thị trường nhằm mục đích sinh lời. Cơ sở sản
xuất, kinh doanh khí N2O bao gồm: thương nhân sản xuất, mua, bán,
trao đổi, cho thuê, xuất khẩu, nhập khẩu khí N2O.
Dự thảo cũng quy định việc quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh khí N2O để sử
dụng cho mục đích y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học
được thực hiện theo quy định của pháp luật chuyên ngành, và quy định
tại Nghị định số 26.
Đồng thời, bảo đảm chất lượng phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật quốc
gia, hoặc hướng dẫn chuyên môn do Bộ Y tế ban hành, hoặc tiêu chuẩn công bố áp
dụng theo mục đích sử dụng khí N2O.
Bên cạnh đó, bổ sung 1 Điều vào Nghị định số 90/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt
vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế liên quan đến vi phạm quy định kinh
doanh khí N2O để sử dụng cho mục đích y tế.
Theo đó, vi
phạm quy định về kinh doanh và sử dụng khí N2O để sử dụng cho mục
đích y tế sẽ bị phạt tiền từ 3 – 5 triệu đồng đối với hành vi không cung cấp thông tin chính xác, khoa học và cách thức sử
dụng đúng khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp dùng cho
mục đích y tế.
Phạt tiền từ 5 – 10 triệu đồng đối với hành vi kinh doanh và sử dụng khí N2O không đúng mục đích y tế.
Theo kế hoạch, Bộ Y tế dự kiến
trình Chính phủ xem xét, ban hành Nghị định trong tháng 12/2026, có hiệu lực
thi hành kể từ ngày 1/1/2027.
